Anoreksja doczekała się kolejnej siostry. Poznajcie ortoreksję – gdy pogoń za zbyt zdrową dietą staje się chorobą

Jej nazwa znaczy mniej więcej tyle, co „właściwa dieta” czy „zdrowy apetyt”. Bo od niej wszystko się zaczyna. A zaczyna się wtedy, gdy za dobre uznajemy tylko takie jedzenie, które można określić mianem zdrowego, ekologicznego czy nieprzetworzonego chemicznie. Aż do przesady.

Jako pierwszy wspomniał o ortoreksji dr Steven Bratman, który zresztą sam cierpiał z jej powodu. Lekarz jako dziecko był alergikiem. Koniecznością w tym przypadku było regularne wykluczanie z diety określonych potraw. Normą stało się selekcjonowanie żywności na zdrową i niezdrową, hobby – zainteresowanie najnowszymi trendami żywieniowymi. Stopniowo młody mężczyzna zupełnie odcinał się od swoich znajomych i przyjaciół, którzy nie podzielali jego pasji dla zdrowej żywności. Z tego, jaki ma problem, zdał sobie sprawę dopiero po ukończeniu studiów medycznych, gdy w trakcie praktyki lekarskiej obcował z pacjentami cierpiącymi z powodu różnorakich zaburzeń odżywania.

Swoje doświadczenia Bratman opisał w wydanej w 1997 roku książce „W szponach zdrowej żywności”, w której również jako pierwszy zdefiniował nową chorobę i określił ją mianem orthorexia nervosa. Jego nazwiskiem został później nazwany także pierwszy w historii medycyny test pomagający w diagnozowaniu ortoreksji.

Zabójcza troska o zdrowie
Naukowcy zgodnie podkreślają, że zaburzenia ortorektyczne są swego rodzaju pokłosiem mody na zdrową, ekologiczną żywność. – Coraz częściej mówi się o roli, jaką odpowiednio zbilansowana dieta odgrywa w naszym życiu. To prawdopodobnie zapada w pamięć i zwiększa świadomość społeczną związaną ze zdrowiem, która z kolei przekłada się na jakość naszego życia – mówi dr Anna Januszewicz, psycholog zdrowia z wrocławskiego oddziału Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej. I dodaje: – Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy zdrowie staje się naszą obsesją.

A staje się tak na przykład wówczas, gdy nie tylko sami nie jesteśmy w stanie przełknąć czegoś, co nie jest według nas wystarczająco „ekologiczne i zdrowe”, ale oczekujemy tego także od innych, na myśleniu o jedzeniu spędzamy więcej niż trzy godziny dziennie, a wartość odżywcza spożywanych posiłków staje się dla nas bardziej istotna niż ich smak.

– Jedzenie poddaje się tutaj, jak w anoreksji, ścisłej kontroli. Tyle że jej celem najczęściej nie jest zrzucenie zbędnych kilogramów, a uzyskanie i utrzymanie w zdrowiu naszego organizmu – wyjaśnia Januszewicz. – W ramach tej kontroli funkcjonuje system kar i nagród. Kar – za niedotrzymanie ustalonych celów. Nagród – za wytrwałość i efektywność w stosowaniu się do założeń restrykcyjnej diety. I tak, najlepszą nagrodą staje się satysfakcja i dobre samopoczucie, a karą wyrzuty sumienia i wewnętrzny niepokój.

Dlaczego?
W środowisku medycznym funkcjonują teorie, wedle których istotny wpływ na występowanie zaburzeń odżywania mają konkretne doświadczenia z dzieciństwa. Ale nie tylko. Wśród czynników sprzyjających anoreksji, bulimii czy ortoreksji wymienia się także perfekcjonizm, neurotyczność, brak umiejętności radzenia sobie z sytuacjami stresogennymi, kryzysowymi. Badania naukowe przeprowadzone przez międzynarodowy zespół, w którym znalazła się m.in. polska psycholog dr Anna Brytek-Matera dowodzą, że na częstotliwość zapadalności na ortoreksję mają wpływ także względy kulturowo-społeczne.

Z powodu ortoreksji często cierpią także sportowcy, dla których odpowiednia dieta jest niemalże zawodowym obowiązkiem. – Jako trener personalny zajmuję się nie tylko układaniem zestawów ćwiczeń, ale i odpowiednią dietą i z doświadczenia wiem jakim wyzwaniem jest stosowanie się do określonych zasad zdrowego żywienia tak by nie popaść w obłęd. Linia między sukcesem a obsesją jest bardzo cienka – pisze na stronie breakingmuscle.com Kalli Youngstrom.

Co z tym jedzeniem?
Skutki ortoreksji są dramatyczne, a wśród tych najbardziej dotkliwych wymienia się wyniszczenie organizmu spowodowane niedoborami pokarmowymi. Te z kolei powoduje – uznawana przez chorych za maksymalnie zdrową – monotematyczna i restrykcyjną dieta.

Tymczasem, jak mówiła w rozmowie z naTemat dr Anna Brytek-Matera, jedzenie jest niezwykle istotne w życiu każdego człowieka: – Gdy umawiamy się z kimś nowo poznanym, często idziemy właśnie na obiad lub kolację. Gdy spotykamy się z przyjaciółmi, także. Gdy ktoś odwiedza nas w domu, częstujemy go jedzeniem. I to jest wymiar społeczny właśnie. Z drugiej strony jest wymiar emocjonalny, który rozpoczyna się tuż po naszych narodzinach. Matka buduje z dzieckiem kontakt emocjonalny właśnie poprzez jedzenie.

A dr Januszewicz dodaje: – Jedzenie towarzyszyło nam zawsze w sytuacjach spotkań z innymi ludźmi, jadło się podczas świąt, rodzinnych obiadów, spotkań z przyjaciółmi, na randkach. Jadło się i je się nadal nie tylko po to, by zaspokoić głód, ale także budować relacje. Trudno żyć w społeczeństwie i nie jeść razem z innymi. Ważne jednak, by robić tak, żeby jedzenie mimo całej ogromnej roli jaką odgrywa w naszym życiu nie stało się jego treścią.