Czemu ciągle podejmujemy złe decyzje żywieniowe, mimo że jesteśmy świadomi ich konsekwencji?

W czasie, kiedy sięgamy po ostatniego pączka w pracy, zamiast zjeść specjalnie przyniesione z domu jabłko, mózg podejmuje ważne decyzje, zanim dojdzie do ostatecznej konkluzji. Według nowych badań przeprowadzonych na California Institute of Technology nasza zdolność do samokontroli w jedzeniu może w dużej mierze zależeć od tego, jak szybko mózg ocenia czynniki, takie jak smak i korzystność dla zdrowia.

Smacznie czy zdrowo?

Naukowcy postanowili dowiedzieć się, w którym momencie smak potraw i wpływ na zdrowie zaczyna stawać się integralną częścią procesu decyzyjnego. Nicolette Sullivan, główna autorka badania, wraz z zespołem przeprowadziła test wśród 28 studentów, którzy nie jedli nic przez kilka godzin. Mieli oni za zadanie ocenić 160 potraw i produktów w skali od -2 do 2 pod kątem korzyści dla zdrowia, smaku oraz chęci zjedzenia danej potrawy po zakończeniu eksperymentu. Następnie pokazano uczestnikom 280 przypadkowych par obrazów tych samych potraw i poproszono o wybranie preferowanego posiłku z każdej pary poprzez kliknięcie na zdjęcie.

Naukowcy przeanalizowali ruchy kursora myszki z użyciem specjalnie stworzonej techniki, co pozwoliło im na ocenę z dokładnością co do jednej tysięcznej sekundy, kiedy smak i informacje zdrowotne pojawiły się w procesie decyzyjnym. Z użyciem tej techniki byli w stanie określić, jak szybko smak i korzyści dla zdrowia wpływały na szybkość poruszającego się kursora.

Jeżeli ruch kursora był motywowany przez korzyści zdrowotne, na krótko po tym jak brany był pod uwagę smak, dana osoba wybierała zdrowszą opcję (np. brokuły zamiast pączka). Jednak jeśli uczestnik badania od razu rozważał smak, a następnie minęło nieco czasu przed zwróceniem uwagi na korzyści dla zdrowia, ostateczny wybór częściej padał na pączka.

Zgodnie z hipotezą naukowców okazuje się, że bierzemy pod uwagę smak, który jest konkretny i oczywisty wcześniej niż zdrowie – czynnik bardziej abstrakcyjny. Smak zaczyna wpływać na proces decyzyjny średnio o 200 milisekund wcześniej niż czynniki zdrowotne. Co ciekawe, dla 32 proc. uczestników badania zdrowie nigdy nie wpływało na decyzje – a każdy z wyborów podyktowany był wyłącznie smakiem potrawy.

Zdaniem Antonio Rangel, profesora na oddziale biologii behawioralnej w CalTech, ogromnym czynnikiem wpływającym na proces decyzyjny jest to, jak szybko można przedstawić i wziąć pod uwagę różne rodzaje informacji, kiedy wybieramy żywność. Przeważnie podejmujemy decyzje bardzo szybko – w kilka sekund, więc niewielkie różnice, nawet kilkaset milisekund, mogą mieć ogromny wpływ na to, czy oraz ile korzyści zdrowotnych weźmiemy pod uwagę przy wyborze potrawy.

W kolejnym eksperymencie naukowcy odkryli, że osoby o mniejszej samokontroli zastanawiały się nad czynnikami zdrowotnymi o 323 milisekundy później niż osoby cechujące się dużą samokontrolą. Wynika z tego, że im szybciej bierzemy pod uwagę korzyści zdrowotne jedzenia, tym większe szanse na zachowanie samokontroli poprzez wybranie zdrowszej opcji. Wydaje się, że decydowanie się na niezdrowe jedzenie jest powiązane z myśleniem krytycznym i edukacją, a nie priorytetami.

Odkrycie może mieć istotne konsekwencje dla sposobu prezentacji informacji zdrowotnych. „Czy ma znaczenie, jak widoczna jest informacja na temat liczby kalorii na opakowaniu jogurtu? Większe i bardziej czytelne dane mogą oznaczać szybsze przetwarzanie informacji zdrowotnych. Nie jesteśmy, co do tego pewni, ale wyniki badań otwierają nowe możliwości” – mówi Rangel.

Poprzednie badania pokazały, że branie pod uwagę przyszłych konsekwencji dobrych nawyków żywieniowych i tracenia na wadze może również pomagać nam w przedkładaniu korzyści zdrowotnych nad smak podczas podejmowania decyzji żywieniowych (dowiedz się więcej o zdrowych przekąskach: https://portal.abczdrowie.pl/zdrowe-przekaski-prezentacja-edukacyjna). Badania z 2013 roku opublikowane na łamach Psychological Science pokazały, że myślenie o przyszłości jest efektywnym sposobem na kontrolę spożywanych kalorii. Jeśli więc chcesz zgubić zbędne kilogramy, pomyśl o tym, jaka nagroda czeka cię po zrezygnowaniu z tego ostatniego pączka (sprawdź, jak schudnąć bez diety: https://portal.abczdrowie.pl/jak-schudnac-bez-diety-prezentacja-edukacyjna).