Pandemia SARS - CoV-2 czy pandemia otyłości? Za chwilę będzie wysyp chorób metabolicznych

Sprzyjają jej niektóre choroby czy nawet zaburzenia psychiczne. O coraz większych problemach dotyczących otyłości i chorób metabolicznych dyskutowała Rada Ekspertów ds. Chorób Metabolicznych i Przeciwdziałania Otyłości, Medycznej Racji Stanu.

Muszą być przeznaczone na działania o charakterze edukacyjnym i profilaktycznym oraz na świadczenia opieki zdrowotnej związane z utrzymaniem i poprawą stanu zdrowia m.in. u osób z nadwagą i otyłością. Efektem docelowym tych działań ma być trwała zmiana zwyczajów żywieniowych Polaków – mówił dr Adam Niedzielski, prezes NFZ podczas obrad Rady.

Specjaliści są zgodni, że podatek cukrowy, żeby był skuteczny, musi być dość wysoki. Zdaniem prof. Leszka Czupryniaka, kierownika Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych WUM, to nie może być przysłowiowe 2 grosze na litrze przesłodzonego napoju ale np. 20-25 proc. jego ceny.

Jednak według profesora Czupryniaka, decyzji o nałożeniu podatku cukrowego nie powinno się podejmować z dnia na dzień. Trzeba najpierw wyedukować społeczeństwo, a z drugiej strony pozwolić przemysłowi spożywczemu na dostosowanie się do nowych realiów podatkowych.

Poseł Paweł Kowal tłumaczył, że w trakcie procedowania projektu w zakresie podatku cukrowego zabrakło wsparcia merytorycznego w konstruowaniu rozwiązań szczegółowych.

– Przekonałem się, że koszty wynikające z chorób metabolicznych mogą uzasadniać ingerencję rządu w wolność konsumentów. Warunkiem jest aby partner społeczny był bardzo zaangażowany. Bo nie wystarczy powiedzieć, że ja jestem przeciwko cukrowi. Należy wejść w szczegóły i na ich temat się wypowiedzieć.

Na przykład jeśli chodzi o vacatio legis - byłem za tym, żeby wprowadzić podatek cukrowy ale pod warunkiem, że damy producentom vacatio legis. Dlatego że producent, który przychodzi do nas np. z rynku amerykańskiego jest przygotowany do takich rozwiązań, a producent polski - duża firma rodzinna - niestety potrzebuje więcej czasu. Mój postulat jest taki, że w kwestii podatku cukrowego musimy bardziej dopowiadać szczegóły i wyjaśniać za jakim rozwiązaniem realnie jesteśmy – mówił poseł Kowal.

Jak podaje profesor, publikacje z New England Journal of Medicine - wskazują na to, że w XXI wieku jesteśmy w fazie wzrostu otyłości i pandemia będzie sprzyjała dynamicznemu wzrostowi zachorowalności na cukrzycę i na otyłość.

Jej zdaniem, pozytywnym aspektem pandemii jest szersze korzystanie z telemedycyny.

– Wszelkie postępy technologiczne, których dotykamy w cukrzycy ułatwiają opiekę nad pacjentem. Łatwo jest prowadzić zdalnie pacjenta, który korzysta z nowych technologii, systemów nowoczesnego monitorowania glikemii, lub kiedy jest leczony przy pomocy osobistej pompy insulinowej - ściągamy dane z chmury i możemy takiego pacjenta zdalnie prowadzić. Ale co zrobimy z pacjentem z zespołem stopy cukrzycowej? – pyta retorycznie profesor.

Dodaje, że doświadczenie pandemii powinno sprawić, że lekarze będą mogli kierować każdego pacjenta z zespołem stopy cukrzycowej do odpowiedniej placówki, gdzie znajdzie on opiekę.

Obecnie dzieci w Polsce, które chorują na cukrzycę, są wyposażone w osobiste pompy insulinowe refundowane przez NFZ w 100 proc. Dodatkowo, insulina, która płynie w pompach insulinowych – to refundowane ultraszybko działające insuliny – zapewnia prof. Małgorzata Myśliwiec, kierownik Katedry i Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

– W okresie pandemii, kiedy nie możemy udać się do swojego przychodni, na szczęście mamy nową technologię i widzimy dokładnie, jeżeli pacjent udostępnia nam swoje dane, poziomy glikemii, wahania, widzimy w których momentach są najcięższe incydenty hipoglikemii. Rodzic nareszcie poznaje cukrzycę dziecka. Jeśli dziecko jest starsze, poznaje jaka jest reakcja organizmu na wysiłek fizyczny, na sposób spożywania posiłków i na podstawie danych możemy podjąć dobre decyzje terapeutyczne.

Zdaniem prof. Myśliwiec, w okresie pandemii, pacjent udostępniając dane lekarzowi zaangażował się jeszcze bardziej w kontrolę swojej choroby, ponieważ kontrolując przeanalizował poziomy glikemii i mógł tak wpłynąć na swój tryb życia, żeby jej poziom był jak najlepszy.

– Jest to dla nas bardzo ważne. Pacjent nie musiał do nas przyjeżdżać, mogliśmy go prowadzić zdalnie na podstawie poziomu glikemii, wielkości i jakości posiłków, wysiłku fizycznego. Mogliśmy podjąć zdalnie dobre decyzje terapeutyczne. A oprócz tego mogliśmy wykorzystywać e-recepty i e-zlecenia, gdzie dodatkowo pacjenci mieli dostawy do domu – mówi specjalistka.

I dodaje: – Kiedy minie okres pandemii, będziemy prosić o to żeby te e-wizyty zostały. Będzie to bardzo duże ułatwienie dla pacjentów, którzy mieszkają 200-300 km od ośrodka. Dodatkowo chcielibyśmy, żeby pod naszą opieką, tak jak w czasie pandemii, zostali pacjenci aż do 21 r.ż.

Prezes NFZ Adam Niedzielski zapewnił podczas obrad Rady, że wprowadzone na czas pandemii teleporady zostaną w codziennej praktyce POZ i AOS. NFZ chciałby, aby stały się również elementem nocnej i świątecznej pomocy lekarskiej.

– Brak dostępu do systemów monitorowania glikemii znacznie obniża poziom wyrównania cukrzycy, a więc sprzyja wystąpieniu ostrych powikłań, częstszej hospitalizacji no i oczywiście przewlekłym powikłaniom w postaci mikro i makroangiopatii cukrzycowej. Pacjenci zwracają uwagę, że pojawia się lęk przed hipoglikemią, w czasie wysiłku fizycznego, jazdy samochodem – tłumaczy prof. Myśliwiec.

I dodaje; – Nasi pacjenci kończąc 18 r.ż. nadal chorują. Trzeba pamiętać, że jest to młodzież w technikum lub liceum, która studiuje lub rozpoczyna pracę. Po rozmowie z diabetykami wydaje mi się, że to są osoby które jeszcze bardziej są w stanie wykorzystać nowe technologie ponieważ im bardzo zależy na tym aby być zdrowym. Często są to kobiety, które chcą zajść w ciążę.

Diabetolodzy postulują o przedłużenie refundacji systemu ciągłego monitorowania glikemii w czasie rzeczywistym (CGM-RT) u dorosłych powyżej 26 roku życia z cukrzycą typu 1 leczonych za pomocą pompy insulinowej, z nieświadomością hipoglikemii oraz rozszerzenia dostępu systemu monitorowania glikemii metodą skanowania u chorych leczonych metodą intensywnej insulinoterapii dla chorych z typem 1 do 26. roku życia oraz o kobiety w ciąży z cukrzycą ciążową i przedciążową.

Prof. Piotr Hoffman, kierownik Kliniki Wad Wrodzonych Serca Instytutu Kardiologii w Warszawie stwierdził, że kardiolodzy pokładają duże nadzieje we flozynach jeśli chodzi o leczenie niewydolności serca. Lek jest refundowany dla diabetyków od 2019 r.

– W przypadku flozyn kryterium refundacyjne - 8% hemoglobiny glikowanej jest barierą optymalizacji terapii (zalecane jest 7%). Podobnie jest, w przypadku refundacji inkretyn, z kryterium BMI>35 (zalecane jest BMI>30) – przypominał prof. Czupryniak.

Podczas dyskusji o otyłości i chorobach metabolicznych nie mogło zabraknąć tematu hipercholesterolemii, na którą, jak mówił prof. Piotr Pruszczyk, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM cierpi 18 milionów Polaków, co stanowi 61 proc. dorosłej populacji.

Większość z tych osób nie wie o swojej chorobie. Problem jest również z rozpoznawaniem hipercholesterolemii rodzinnej, która występuje 1 na 200 urodzeń. Tu potrzebna jest zmiana stylu życia i odpowiednia farmakoterapia.

Takim lekiem jest chociażby lurazydon. Mimo braku refundacji ok. 500 osób w Polsce przyjmuje ten lek ale jest to duży wysiłek finansowy całej rodziny – podkreśla prof. Samochowiec.

Właśnie w czasie pandemii SARS-CoV-2, dobra opieka nad osobami z zaburzeniami psychicznymi jest bardzo ważna. Mec. Piotr Mierzejewski z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich podkreślił, że to szczególnie trudny czas dla pacjentów psychiatrycznych, zwłaszcza dla dzieci.

– Tam, gdzie funkcjonuje model środowiskowej opieki psychiatrycznej widać, że idziemy w dobrym kierunku. Formuła Centrów Zdrowia Psychicznego jest lepszym rozwiązaniem finansowo-organizacyjnym od tradycyjnego modelu szpitala psychiatrycznego. Pandemia spowodowała opóźnienia we wdrażaniu psychiatrii środowiskowej, co powoduje konieczność przedłużenia tego projektu.

Podkreśla, że nie ma innej przewlekłej choroby, która warunkuje tak dużą liczbę powikłań. Jest ich ponad 200, do najczęstszych należą nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, powikłania kardiologiczne, nowotwory. Otyłość skraca życie i zwiększa koszty leczenia.

W leczeniu otyłości możemy stosować liraglutyd - analog naturalnego hormonu jelitowego z grupy analogów glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1), który ma udowodniony wpływ na redukcję masy ciała.

Prof. Mariusz Wylężoł, przewodniczący Sekcji Chirurgii Metabolicznej i Bariatrycznej Polskiego Towarzystwa Badań nad Otyłością mówi wprost, że nie ma żadnych dostępnych opcji terapeutycznych przed zabiegiem, jak i po nim. Każdy ośrodek tworzy swoje zasady postępowania przed operacją, a po niej często pacjent praktycznie pozostaje sam, co kończy się powikłaniami.

– Dlatego zaczęliśmy prace nad modelem kompleksowej i koordynowanej opieki nad pacjentem otyłym w Polsce leczonym chirurgicznie z powodu otyłości olbrzymiej – wyjaśnił.

Ma ona m.in. określić warunki przygotowania do operacji i precyzyjnie rozpisać okres pooperacyjny z rehabilitacją, edukacją żywieniową, wsparciem psychologiczny, kontrolnymi badaniami włącznie.

Tymczasem w publicznej ochronie zdrowia, jak mówiła Agnieszka Wernik z Biura Rzecznika Praw Pacjenta, wśród zgłaszanych przez pacjentów skarg, wiele dotyczy nieprzestrzegania praw pacjenta chorującego na otyłość do intymności i godności. Podkreśliła również, że edukacja w zakresie cukrzycy i otyłości musi być wdrożona już w szkole.

Jak mówi prof. Janusz Meder, prezes Polskiej Unii Onkologii z nikotynizmem zaczęliśmy sobie już radzić i wiele osób przestało palić. Tymczasem wiele nowotworów związanych jest właśnie z otyłością. Są to m.in. rak piersi, nowotwory ginekologiczne, rak nerki, jelita grubego i innych narządów wewnętrznych.

Jaki jednak związek ma pandemia SARS-CoV-2 z rozwojem chorób metabolicznych, trafnie podsumował prof. Zbigniew Gaciong, rektor Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

– Jestem głosicielem tezy, że przez pandemię umrze więcej ludzi niż z jej powodu. Obawiam się, że to sformułowanie się sprawdza - poprzez zwiększoną liczbę pacjentów z nowotworami nienadającymi się już do radykalnej terapii i grupę chorych kardiologicznie, którzy trafią do leczenia na zaawansowanym poziomie. Wszyscy, którzy pracujemy z chorymi, widzimy że zmieniła się kategoria chorych. Teraz mamy już takich naprawdę chorych, nadających się do szpitala.