Kiedy lekarz może nie leczyć? Kodeks Etyki Lekarskiej do zmiany

W ostatnim czasie głośno było o różnych przypadkach, gdy pacjenci nie otrzymali optymalnej pomocy lekarskiej.

Pod koniec maja 33-letnia Dorota L. trafiła do Podhalańskiego Szpitala Specjalistycznego z powodu przedwczesnego odpłynięcia wód płodowych - kobieta była w piątym miesiącu ciąży. Po trzech dniach pobytu na oddziale położniczym jej stan nagle się pogorszył. Doznała wstrząsu septycznego, który w efekcie doprowadził do niewydolności krążeniowo-oddechowej i zgonu pacjentki. Jak relacjonował mąż kobiety, nikt nie informował ich, że "szanse na uratowanie dziecka są minimalne, a przede wszystkim, że sytuacja zagraża życiu żony". Komisja Etyki Lekarskiej Naczelnej Rady Lekarskiej dostrzegła, że Kodeks Etyki Lekarskiej wymaga zmian i rozpoczęła pracę nad nowelizacją tego dokumentu. Efektem jest propozycja zmiany art. 7. KEL, który mówi o tym, kiedy lekarz może nie podjąć lub odstąpić od leczenia pacjenta.

– Zależy nam, byśmy wspólnie jako samorząd lekarski dyskutowali, wymieniali się uwagami i w efekcie stworzyli zapisy kodeksu najlepiej przystosowane do dzisiejszych realiów pracy lekarza i norm etycznych - zaznacza Artur de Rosier, przewodniczący Komisji Etyki Lekarskiej NRL.

Obecnie art.7. brzmi:

Przygotowana przez Komisję KEL NRL propozycja zmiany art.7. brzmi: 

Lekarze proponują więc doprecyzowanie tego, czym są "przypadki niecierpiące zwłoki" ale też chodzi o dodatkowy obowiązek dla lekarzy, którzy odmówią leczenia. Mieliby oni wówczas informować pacjenta, jak pilnie powinien skorzystać z pomocy lekarskiej.

Komisja wyjaśnia, że w pewnych sytuacjach lekarz może nie podjąć się opieki nad pacjentem lub odstąpić od leczenia. Jednak warunkiem jest, że pacjent nie znajduje się w stanie zagrożenia utratą życia, ciężkim uszkodzenia ciała lub ciężkim rozstrojem zdrowia.

Takie sytuacje można podzielić na dwa rodzaje.

Może się bowiem zdarzyć, że lekarz nie ma odpowiednich kompetencji, aby podjąć leczenie określonego rodzaju. W takim przypadku nie tylko ma prawo, ale wręcz obowiązek, aby zwrócić się do osoby bardziej kompetentnej o pomoc i przejęcie opieki nad pacjentem. W oczekiwaniu na pomoc osoby bardziej kompetentnej powinien udzielać pacjentowi pomocy w zakresie swoich kompetencji. 

Takie prawo gwarantuje mu art.10 1.: "Lekarz nie powinien wykraczać poza swoje umiejętności zawodowe przy wykonywaniu czynności diagnostycznych, zapobiegawczych, leczniczych i orzeczniczych. 2. Jeżeli zakres tych czynności przewyższa umiejętności lekarza winien zwrócić się do bardziej kompetentnego kolegi. Nie dotyczy nagłych wypadków i ciężkich zachorowań, gdy zwłoka może zagrażać zdrowiu lub życiu chorego."  

Druga sytuacja mówi o możliwości skorzystania z "klauzuli sumienia". Lekarz może więc nie podjąć leczenia ze względu na sprzeciw sumienia, o ile jednak nie spowoduje to niebezpieczeństwa utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia.

O tym mówi art.69: "Lekarz nie może odmówić pomocy lekarskiej w przypadkach niebezpieczeństwa utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, jeśli pacjent nie ma możliwości uzyskania jej ze strony instytucji powołanych do udzielania pomocy." 

Lekarz, korzystając z tej klauzuli, ma obowiązek poinformowania o tym swojego przełożonego. Ten natomiast ma obowiązek zapewnienia pacjentowi właściwej pomocy.

Zmiany w Kodeksie Etyki możliwe są najwcześniej wiosną przyszłego roku, kiedy to zaplanowano Nadzwyczajny XVI Krajowy Zjazd Lekarzy. Do stycznia 2024 Komisja Etyki NRL będzie zbierać opinie i propozycje, aby przygotować projekt noweli KEL.

Obowiązkiem każdego lekarza i lekarza dentysty jest stosowanie zasad zawartych w KEL. Za ich nieprzestrzeganie grozi postępowanie z zakresu odpowiedzialności zawodowej. W tych kwestiach głos zabiera także Komisja Etyki Lekarskiej Naczelnej Rady Lekarskiej.