Światło pomaga w leczeniu zaburzeń psychicznych. To nie science fiction

To nie futurystyczna wizja, lecz eksperyment, który już przynosi pierwsze, zaskakujące efekty.

Światło odgrywa kluczową rolę w regulowaniu rytmu dobowego – naszego wewnętrznego, około 24-godzinnego zegara biologicznego. To właśnie on odpowiada za cykle snu i czuwania, ale także wpływa na nastrój, poziom energii czy funkcjonowanie całego organizmu.

Problem zaczyna się wtedy, gdy ten rytm zostaje zaburzony. Coraz więcej badań łączy takie rozregulowanie z depresją, chorobami układu krążenia, demencją, a także zaburzeniami psychicznymi – szczególnie chorobą afektywną dwubiegunową.

Jednym z głównych "winowajców" okazuje się światło niebieskie, które obecne jest nie tylko w naturalnym świetle dziennym, ale także w ekranach telefonów czy sztucznym oświetleniu.

Wieczorna ekspozycja na ten rodzaj światła hamuje wydzielanie melatoniny, hormonu odpowiedzialnego za sen. W efekcie zasypiamy później i śpimy gorzej. A to, jak podkreślają badacze, może prowadzić do destabilizacji nastroju – szczególnie u osób podatnych na zaburzenia psychiczne.

Profesor Daniel Smith z Uniwersytetu Edynburskiego zauważa, że osoby z chorobą afektywną dwubiegunową mogą być szczególnie wrażliwe na zmiany długości dnia i ekspozycji na światło. To może tłumaczyć sezonowe wahania nastroju i częstsze epizody manii wiosną.

Właśnie tę wiedzę postanowiono wykorzystać w praktyce w norweskim Trondheim. W tamtejszym oddziale psychiatrycznym wdrożono specjalny system oświetlenia, który zmienia się w zależności od pory dnia.

Wieczorem światło przybiera ciepłą, bursztynową barwę, a specjalne filtry i rolety eliminują fale niebieskie – zarówno ze sztucznego oświetlenia, jak i światła wpadającego z zewnątrz. Oddział podzielono na dwie części: jedna korzystała z nowego systemu oświetlenia, druga funkcjonowała w standardowych warunkach.

W badaniu wzięło udział 476 pacjentów zmagających się m.in. z psychozą, manią, ciężką depresją czy myślami samobójczymi. Choć czas hospitalizacji był podobny w obu grupach (średnio 3–4 dni), różnice pojawiły się gdzie indziej.

Pacjenci przebywający w środowisku z ograniczonym światłem niebieskim:

To szczególnie istotne, bo agresja i pobudzenie to jedne z największych wyzwań na oddziałach psychiatrycznych, zarówno dla pacjentów, jak i personelu.

Jednym z najbardziej obiecujących aspektów tej metody jest jej prostota. Pacjenci nie muszą wykonywać żadnych dodatkowych czynności – nie noszą specjalnych okularów ani nie korzystają z lamp terapeutycznych. Zmiana zachodzi w ich otoczeniu.

Jak podkreślają eksperci, to może być klucz do wdrażania takich rozwiązań na większą skalę – poprzez projektowanie przestrzeni zgodnych z ludzką biologią.

Światło wpływa nie tylko na sen, ale także na nastrój i poziom czujności. To otwiera nowe możliwości w leczeniu. Szczególnie tam, gdzie tradycyjne metody nie zawsze przynoszą oczekiwane efekty.

Naukowcy już patrzą w przyszłość. Kolejne badania mają sprawdzić, czy podobne rozwiązania można zastosować w domach opieki czy u osób z demencją. Coraz częściej mówi się też o personalizacji terapii światłem. W zależności od tego, czy rytm dobowy pacjenta jest opóźniony czy przyspieszony, światło mogłoby być stosowane o różnych porach dnia. Pomóc w tym mogą urządzenia noszone na ciele, które monitorują sen i aktywność. Dzięki nim terapia mogłaby być precyzyjnie dopasowana do konkretnej osoby.

Choć potrzeba jeszcze wielu badań, jedno jest pewne – światło przestaje być tylko elementem otoczenia. Coraz częściej staje się narzędziem terapeutycznym. I choć brzmi to nieco nieoczywiście, być może w przyszłości to właśnie zmiana barwy światła okaże się jednym z najprostszych sposobów na poprawę zdrowia psychicznego.