Udar cieplny i wyczerpanie. Z drugiego się otrząśniesz, z pierwszego nie zawsze

Bywa, że w pełni sezonu upały nad Polską nie odpuszczają całymi dniami. A to oznacza jedno: trzeba szybciej rozpoznawać sygnały ostrzegawcze. Tak samo jak chronimy skórę filtrem czy głowę przed słońcem, tak samo powinniśmy reagować na pierwsze objawy przegrzania. Czas ma tu kluczowe znaczenie.

Wyczerpanie cieplne rozwija się, gdy organizm traci zdolność regulowania temperatury. Zwykle dzieje się to po długim przebywaniu w wysokiej temperaturze. Szczególnie wtedy, gdy dochodzi wysiłek fizyczny i brakuje nawodnienia. Powód jest prosty. Organizm schładza się poprzez pocenie, ale wraz z potem tracimy nie tylko wodę, lecz także elektrolity. Gdy ich poziom spada, naturalne mechanizmy regulacji temperatury działają coraz mniej efektywnie.

Choć wiele osób kojarzy przegrzanie głównie z seniorami, problem może dotknąć praktycznie każdego. Ryzyko rośnie podczas treningów w upale, pracy na otwartej przestrzeni czy wielogodzinnego przebywania na słońcu. Nie pomaga również alkohol, który sprzyja odwodnieniu. Dolegliwości mogą pojawić się nagle, ale czasami rozwijają się stopniowo przez kilka godzin. Organizm zwykle wcześniej daje sygnały, że nie radzi sobie z nadmiarem ciepła. Najczęściej występują:

U najmłodszych dzieci objawy bywają mniej oczywiste. Dziecko może stać się apatyczne, senne lub sprawiać wrażenie wyraźnie osłabionego. Specjaliści podkreślają, że wyczerpanie cieplne zwykle nie stanowi jeszcze bezpośredniego zagrożenia życia. To jednak wyraźny sygnał alarmowy, którego nie należy ignorować.

Udar cieplny to najgroźniejsza forma przegrzania. Dochodzi do niego, gdy zawodzą mechanizmy chłodzenia organizmu. Temperatura ciała rośnie wtedy bardzo szybko. Organizm nie potrafi już oddawać ciepła. Skutki mogą być dramatyczne – uszkodzeniu ulegają mózg, serce, nerki i inne kluczowe narządy. To stan zagrożenia życia, wymagający natychmiastowej pomocy.

Największe ryzyko dotyczy seniorów, małych dzieci (udar cieplny u dziecka bywa trudny do wychwycenia) i osób przewlekle chorych. Znaczenie mają też leki wpływające na gospodarkę wodną i termoregulację. W przeciwieństwie do wyczerpania cieplnego, tutaj organizm całkowicie traci kontrolę nad procesem chłodzenia. Dlatego tak ważne jest, by wiedzieć, jak rozpoznać udar cieplny. Do objawów alarmowych należą:

Niepokój powinien wzbudzić również brak poprawy po około 30 minutach odpoczynku w chłodnym miejscu i nawodnieniu organizmu.

Wiedza o tym, jak radzić sobie z gorącem, bywa kluczowa, gdy liczą się minuty. W przypadku wyczerpania cieplnego najważniejsze jest możliwie szybkie obniżenie temperatury ciała. Należy:

W większości przypadków samopoczucie poprawia się w ciągu 30–60 minut. Jeżeli jednak objawy nie ustępują albo zaczynają się nasilać, należy skontaktować się z numerem alarmowym 112.

Przy udarze cieplnym każda minuta ma znaczenie. Pierwszą czynnością powinno być wezwanie pomocy medycznej. Do czasu przyjazdu ratowników trzeba rozpocząć intensywne schładzanie organizmu. W praktyce oznacza to:

Jeżeli poszkodowany jest przytomny i może bezpiecznie przełykać, można podawać niewielkie ilości chłodnych płynów. Gdy dochodzi do utraty przytomności albo pojawiają się zaburzenia oddychania, może być konieczne rozpoczęcie resuscytacji krążeniowo-oddechowej.

Po wyczerpaniu cieplnym organizm zazwyczaj dość szybko wraca do równowagi. Wystarczy schłodzenie i uzupełnienie płynów. Ale to nie koniec procesu. Pełna regeneracja trwa dłużej – od kilku dni do nawet dwóch tygodni. Z udarem cieplnym sprawa jest znacznie poważniejsza. Poprawa może pojawić się w ciągu 24–48 godzin. Jednak powrót do pełnej sprawności to często kwestia tygodni, a nawet miesięcy. Znaczenie ma wiek, stan zdrowia i ewentualne uszkodzenia narządów.

Najważniejsze jest jedno: nie doprowadzić do takiej sytuacji. Profilaktyka w upały nie jest skomplikowana, a tego, jak żyć w upale, można nauczyć się szybko. Trzeba pić wodę regularnie, nie tylko wtedy, gdy pojawia się pragnienie. Warto też ograniczyć alkohol i kofeinę w większych ilościach. Pomocne są również: