Zostają po produkcji wina. Polscy naukowcy tworzą z nich napój przeciw otyłości u dzieci

Pomysł może wydawać się zaskakujący, ale pozostałości po produkcji wina zawierają cenne substancje. Badacze chcą sprawdzić, czy można je wykorzystać jako składnik żywności funkcjonalnej zamiast traktować jako zwykły odpad.

Za projektem stoi międzynarodowe konsorcjum realizujące przedsięwzięcie "4Sir2 Smoothy: Building a Healthy Drink Ecosystem to Prevent Childhood Obesity". Inicjatywa jest finansowana z programu Horyzont Europa i ma znacznie szerszy zakres niż samo opracowanie nowego napoju.

Liderem projektu zostało Centrum Badań i Innowacji Pro-Akademia. W jego realizację zaangażowano 16 partnerów z dziewięciu państw europejskich. To przedstawiciele świata nauki, przemysłu, rolnictwa i biznesu, w tym Sieć Badawcza Łukasiewicz – Instytut Nowych Syntez Chemicznych.

– Wierzymy, że realizacja tego projektu zaowocuje nie tylko powstaniem wyjątkowego produktu żywnościowego, lecz także kolejnymi innowacjami – podkreśla dr inż. Dorota Kostrzewa, kierownik Grupy Badawczej Ekstrakcja Nadkrytyczna w Łukasiewicz – INS.

To właśnie tam zespół badaczy pracuje nad opracowaniem możliwie najbardziej wydajnej i przyjaznej środowisku metody pozyskiwania najważniejszego składnika przyszłego napoju – trans-resweratrolu.

Najcenniejszy składnik smoothie ma być pozyskiwany z pozostałości po przetwórstwie czerwonych winogron. Surowiec dostarcza mołdawska firma Purcari, a są to wytłoki, które dotychczas nie znajdowały praktycznego zastosowania.

Najpierw są suszone za pomocą technologii opracowanej przez polsko-łotewski zespół. Później trafiają do Polski, gdzie badacze pozyskują z nich trans-resweratrol – naturalny polifenol o działaniu przeciwutleniającym. Nad sposobem przetwarzania surowca pracują wspólnie z naukowcami z belgijskiej firmy Celabor oraz niemieckiego Uniwersytetu Hohenheim. Samą recepturę napoju tworzą z kolei zespoły z Uniwersytetu Tuscia we Włoszech i Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.

To jednak nie koniec. W kolejnych etapach projektu Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki sprawdzi, czy opracowany napój rzeczywiście wpływa na masę ciała oraz stan zdrowia nastolatków i młodych dorosłych.

Badacze podkreślają, że zależy im nie tylko na stworzeniu nowego produktu spożywczego, ale również na pełnym wykorzystaniu surowca. Jak wyjaśnia dr Dorota Kostrzewa, około 60 proc. odpadów po przetwórstwie winogron stanowi woda, natomiast sam resweratrol odpowiada za mniej niż 1 proc. ich składu. Pozostała część również ma znaleźć zastosowanie.

Zamiast traktować resztki z produkcji wina jako problem, naukowcy chcą zamienić je w cenny surowiec. Pracują nad metodami pozyskiwania z nich składników spożywczych, węgla winogronowego i nawozów, które mogłyby wspierać kolejne uprawy.

Twórcy projektu zakładają, że napój będzie aktywował ekspresję genów odpowiedzialnych za produkcję białek z grupy sirtuin. To właśnie one mają odgrywać rolę w regulacji metabolizmu oraz gospodarce energetycznej organizmu. Kluczową rolę ma odegrać trans-resweratrol. Według naukowców związek ten może wspierać spalanie tłuszczów, regulować przemiany metaboliczne i ograniczać rozwój otyłości. Na razie są to jednak założenia projektu. Skuteczność napoju będzie musiała zostać potwierdzona w badaniach prowadzonych z udziałem młodych uczestników.

Badacze nie ukrywają, że projekt powstał w odpowiedzi na rosnącą skalę problemu. Dane pokazują, że nadwaga i otyłość dotyczą już niemal co trzeciego ośmioletniego dziecka w Polsce. Nadmierną masę ciała stwierdzono u 32 proc. dzieci w tym wieku. Nadwaga i otyłość częściej dotyczą chłopców – problem występuje u 36 proc. z nich. Wśród dziewczynek odsetek ten wynosi 29 proc. Polska zajmuje szóste miejsce w Europie pod względem częstości nadmiernej masy ciała wśród chłopców (na 33 analizowane kraje).

Skala zjawiska jest duża. W Polsce każdego roku przybywa około 400 tys. dzieci z nadwagą, a około 80 tys. z nich może rozwinąć otyłość. W Europie liczba takich przypadków sięga około 1,3 mln rocznie.

Projekt dysponuje budżetem wynoszącym 5 mln euro. Rozpoczął się we wrześniu 2025 roku, a jego zakończenie zaplanowano na luty 2030 roku. Jeśli badania zakończą się powodzeniem, opracowane smoothie może w kolejnych latach trafić do sprzedaży jako funkcjonalny napój wspierający profilaktykę otyłości u najmłodszych.