Sen decyduje o sukcesach nastolatków. Ten nawyk może być kluczowy

Telefon, dieta i aktywność fizyczna nie wyjaśniały wyników badania tak dobrze jak sen. To właśnie jego jakość najsilniej wiązała się z tym, jak nastolatki radziły sobie w szkole i w kontaktach z rówieśnikami. Dobre nawyki związane ze snem mogły też zmniejszać wpływ objawów lęku i depresji na te obszary życia.

Okres dojrzewania to czas intensywnych zmian w organizmie. Sen nie służy wtedy wyłącznie regeneracji po całym dniu. Ma znaczenie dla pamięci, koncentracji i regulowania emocji. Najnowsze wyniki sugerują, że jego wpływ na funkcjonowanie nastolatków może być szerszy, niż wynikałoby to z prostego podziału na "zdrowy" i "niezdrowy" styl życia.

Badanie opublikowane w czasopiśmie "Psychological Medicine" wykazało, że jakość snu była najsilniej powiązanym ze stylem życia czynnikiem związanym zarówno z osiągnięciami szkolnymi, jak i trudnościami w relacjach z rówieśnikami. Ma to szczególne znaczenie w przypadku młodych osób, które doświadczają problemów ze zdrowiem psychicznym. Objawy lęku i depresji mogą bowiem odbijać się nie tylko na samopoczuciu. Mogą również utrudniać naukę, codzienne obowiązki i funkcjonowanie w grupie.

Badacze z University of California w Davis przyjrzeli się danym dzieci i nastolatków w wieku od 10 do 13 lat. Sprawdzili, czy sen, aktywność fizyczna, dieta i czas przed ekranem mają związek z tym, jak młodzi ludzie radzą sobie ze skutkami problemów psychicznych w codziennym życiu.

W analizie uwzględniono cztery czynniki:

Badacze sięgnęli po dane z dużego projektu "Adolescent Brain Cognitive Development" (ABCD Study), który monitoruje rozwój poznawczy oraz zdrowie młodych osób. Zdrowe nawyki wiązały się z tym, jak problemy psychiczne wpływały na wyniki w nauce. Nie każdy z analizowanych elementów stylu życia odgrywał jednak taką samą rolę. Najmocniej wyróżniał się sen.

Według analizy jakość snu odpowiadała za 18,5 proc. zależności między objawami depresji a osiągnięciami szkolnymi. W przypadku zaburzeń lękowych udział ten wynosił nieco ponad 36 proc. Przy zaburzeniach psychotycznych było to ponad 8 proc.

Czas spędzany przed ekranem miał znacznie mniejszy udział w badanej zależności. W przypadku lęku odpowiadał za około 5 proc. związku z wynikami w nauce. Przy depresji i zaburzeniach psychotycznych było to nieco ponad 6 proc. Aktywność fizyczna i dieta miały jeszcze mniejsze znaczenie. Wyraźna różnica pojawiła się przy relacjach z rówieśnikami. W tym przypadku spośród wszystkich badanych nawyków tylko jakość snu była związana z tym, jak nastolatki funkcjonowały w grupie.

Badacze spodziewali się, że sen będzie odgrywał istotną rolę. Skala tego związku okazała się jednak większa, niż zakładali.

– To odkrycie nas zaskoczyło. Spodziewaliśmy się, że sen będzie ważny, ale nie przewidywaliśmy, że tak wyraźnie wyróżni się na tle innych czynników stylu życia – powiedział Jason Smucny, główny autor badania.

Nie ma powodu, by po tych wynikach odsuwać na dalszy plan ruch czy odpowiednią dietę. Badanie wskazuje raczej na szczególną rolę snu. To jeden z tych elementów codziennego życia nastolatka, na który można stosunkowo łatwo wpłynąć.

Wiek nastoletni nie zawsze jest łatwy dla psychiki. To właśnie podczas dojrzewania często pojawiają się pierwsze objawy problemów ze zdrowiem psychicznym. Autorzy badania zwracają uwagę, że dotyczą one około jednego na siedmiu nastolatków na świecie. Depresja i zaburzenia lękowe należą do najczęstszych.

Kiedy dziecko zaczyna mieć trudności, uwaga dorosłych zwykle skupia się na samych objawach. Tymczasem równie ważne jest to, co dzieje się później. Czy problemy utrudniają naukę? Czy nastolatek wycofuje się z kontaktów z rówieśnikami? Czy coraz gorzej radzi sobie z codziennymi obowiązkami?

– Rodzice, nauczyciele i klinicyści w naturalny sposób koncentrują się na takich objawach, jak lęk czy depresja. Jednak dla młodych ludzi i ich rodzin często najważniejsze jest to, jak objawy te wpływają na codzienne życie – zauważyła profesor psychiatrii Tara Niendam, współautorka badania.

Niendam zwraca uwagę, że zadbanie o sen może pomóc nastolatkom lepiej radzić sobie z codziennością mimo objawów problemów psychicznych.

Sen może wspierać nastolatka, ale nie rozwiąże wszystkich problemów ze zdrowiem psychicznym. Podobnie działają ruch i odpowiednio zbilansowana dieta. Gdy pojawiają się poważne objawy depresji, lęku lub innych zaburzeń, potrzebna jest pomoc specjalisty.

Wyniki badania zwracają natomiast uwagę na coś, co w codziennym pośpiechu łatwo przeoczyć. Zanim kolejny raz zacznie się rozmowa o ograniczeniu telefonu albo dodatkowym treningu, warto przyjrzeć się temu, jak wygląda sen nastolatka. O której chodzi spać? Czy jego sen jest odpowiednio długi i dobrej jakości?

To właśnie ten element codziennej rutyny może mieć duże znaczenie dla tego, jak młody człowiek radzi sobie w szkole, w domu i w kontaktach z rówieśnikami.

– Budujące jest to, że kwestią snu mogą zająć się rodzice i rodziny. Choć nie rozwiąże to wszystkich problemów ze zdrowiem psychicznym, dbałość o właściwe nawyki związane ze snem stanowi praktyczny sposób na wspieranie dobrostanu emocjonalnego i codziennego funkcjonowania dziecka – podsumowała profesor Niendam.