Co na zatkany nos i katar? Farmaceutka radzi, od czego zacząć

Oddychanie przez usta, niespokojny sen i ciągłe sięganie po chusteczki szybko dają się we znaki. Nie istnieje jednak jeden preparat dobry na każdy rodzaj niedrożności. Inaczej postępuje się przy infekcji, inaczej przy alergii, a jeszcze inaczej wtedy, gdy śluzówka jest po prostu przesuszona. Znaczenie ma też czas trwania objawów. Zanim wybierzemy lek, warto zatem przyjrzeć się możliwej przyczynie.

Uczucie zatkanego nosa najczęściej wiąże się z obrzękiem błony śluzowej. Naczynia krwionośne rozszerzają się, tkanki zwiększają objętość, a przewody nosowe stają się węższe. Przepływ powietrza utrudnia dodatkowo zalegająca wydzielina. Częstym powodem są infekcje wirusowe. Niedrożności towarzyszą wtedy zwykle katar, ból gardła, kaszel lub ogólne osłabienie. Dolegliwości zazwyczaj ustępują w ciągu kilku–kilkunastu dni.

Alergię można podejrzewać, gdy katarowi towarzyszą częste kichanie, swędzenie nosa i łzawienie oczu. Takie dolegliwości wywołują m.in. pyłki roślin, kurz domowy i sierść zwierząt. W takim przypadku samo udrażnianie nosa nie rozwiąże problemu. Konieczne może być również zastosowanie leków przeciwalergicznych. A zatkany nos bez kataru? Powodem może być podrażniona śluzówka. Sprzyjają temu suche powietrze w ogrzewanych pomieszczeniach, klimatyzacja, dym papierosowy i smog. Warto też przyjrzeć się stosowanym lekom. Nadużywanie kropli i sprayów obkurczających naczynia krwionośne może bowiem nasilać niedrożność nosa.

Warto pamiętać, że kolor wydzieliny nie pozwala rozpoznać rodzaju zakażenia. Żółty lub zielonkawy katar nie oznacza automatycznie infekcji bakteryjnej i nie jest samodzielnym wskazaniem do antybiotyku, choć wciąż pokutuje mit, że antybiotyk jest dobry na wszystko.

Przy łagodnych dolegliwościach nie trzeba od razu sięgać po silnie działające leki. Często wystarczają metody pomagające oczyścić i nawilżyć błonę śluzową. Nie usuwają każdej przyczyny niedrożności, ale mogą ułatwić oddychanie.

Dobrym rozwiązaniem jest sól fizjologiczna lub spray z wodą morską. Roztwory izotoniczne pomagają wypłukać wydzielinę, pyłki, kurz i inne zanieczyszczenia. Nawilżają też przesuszoną śluzówkę. Przy większym obrzęku można rozważyć roztwory hipertoniczne, które dzięki wyższemu stężeniu soli mogą dodatkowo zmniejszać obrzęk tkanek. Znaczenie ma również powietrze w mieszkaniu. Suche powietrze to same kłopoty – przegrzana, sucha sypialnia sprzyja podrażnieniu nosa, dlatego warto wietrzyć pomieszczenia i zadbać o odpowiednią wilgotność. Pomocne może być także picie wody, zwłaszcza gdy wydzielina jest gęsta i trudno ją usunąć.

Jeśli zatkany nos przeszkadza w zasypianiu, można spróbować spać z nieco uniesioną głową. U części osób taka pozycja poprawia komfort oddychania, choć nie usuwa przyczyny problemu. Ciepłe, wilgotne powietrze podczas inhalacji może na krótko złagodzić uczucie suchości. Nie ma jednak przekonujących dowodów, że wdychanie pary wodnej wyraźnie skraca infekcję. Szczególnie niebezpieczne są inhalacje nad miską z wrzątkiem. Łatwo wtedy o poparzenie, dlatego tej metody należy unikać, szczególnie gdy chcemy uchronić małe dziecko przed oparzeniem.

Ostrożność przyda się także przy olejkach eterycznych. Mentol czy eukaliptus mogą wywoływać wrażenie swobodniejszego oddychania, ale nie oznacza to rzeczywistego zmniejszenia obrzęku śluzówki. Intensywne zapachy mogą ponadto podrażniać drogi oddechowe, szczególnie u osób z astmą. Osoby płuczące nos i zatoki powinny pamiętać o higienie. Należy używać wody sterylnej, destylowanej albo wcześniej przegotowanej i ostudzonej. Można też sięgnąć po gotowe roztwory. Akcesoria do płukania trzeba dokładnie umyć i wysuszyć po każdym użyciu.

Preparaty dostępne w aptekach działają na różne sposoby. Wybór powinien zależeć od przyczyny dolegliwości. Innego postępowania wymaga alergia, a innego przesuszona śluzówka. Nie każdy spray nadaje się też do długotrwałego stosowania. Przy lekkim katarze i suchości można zacząć od soli fizjologicznej lub wody morskiej. Roztwory izotoniczne oczyszczają i nawilżają nos, a hipertoniczne mogą dodatkowo ograniczać obrzęk. Są dostępne m.in. w formie aerozoli i preparatów do płukania.

Szybką ulgę zapewniają krople i spraye obkurczające naczynia krwionośne. Zawierają substancje takie jak ksylometazolina lub oksymetazolina. Zmniejszają przekrwienie i obrzęk błony śluzowej, dzięki czemu powietrze łatwiej przepływa przez nos. Trzeba jednak uważać na czas stosowania. Nadużywanie takich preparatów może doprowadzić do polekowego nieżytu nosa. Po odstawieniu leku obrzęk powraca, czasem ze zdwojoną siłą.

Pacjent ponownie sięga więc po krople i wpada w błędne koło – podobnie jak Przemek, który uzależnił się od sprayu do nosa. Dlatego należy przestrzegać zaleceń z ulotki. Kuracja trwa zwykle kilka dni, zależnie od konkretnego preparatu. Nie należy samodzielnie jej przedłużać, nawet jeśli nos wciąż jest zatkany.

Jeżeli niedrożności towarzyszą kichanie, świąd i wodnisty katar, przyczyną może być alergia. W jej leczeniu stosuje się m.in. leki przeciwhistaminowe oraz donosowe glikokortykosteroidy. Te drugie działają przeciwzapalnie i zmniejszają obrzęk, ale wymagają regularnego stosowania. Pełny efekt nie musi pojawić się po pierwszej dawce. Przy suchości i podrażnieniu śluzówki można wybrać żele, maści lub aerozole o działaniu nawilżającym i ochronnym. Przydają się zwłaszcza w sezonie grzewczym oraz po infekcji.

Dominika Pagacz-Tokarek, magister farmacji i ekspert Medicare, zwraca uwagę, że przy zatkanym nosie warto zacząć od prostych działań: oczyszczania i nawilżania śluzówki. Leki obkurczające naczynia zapewniają szybką ulgę, lecz można stosować je tylko przez krótki czas, zgodnie z instrukcją. Utrzymujące się lub nawracające dolegliwości wymagają konsultacji ze specjalistą. Trzeba też pamiętać, że preparaty dostępne bez recepty mają przeciwwskazania. Dotyczy to szczególnie osób z nadciśnieniem, schorzeniami serca, jaskrą, nadczynnością tarczycy i przerostem prostaty. Niektóre składniki mogą podnosić ciśnienie lub kolidować z działaniem innych leków. W takich sytuacjach dobór preparatu warto omówić z farmaceutą.

Przedłużające się dolegliwości, brak poprawy po 10 dniach lub ponowne pogorszenie samopoczucia to powody, by odwiedzić lekarza. Konsultacji wymagają też wysoka gorączka, silny ból twarzy i głowy oraz wydzielina o przykrym zapachu pojawiająca się tylko z jednej strony. Obrzęk oka, problemy z widzeniem i objawy neurologiczne wymagają natomiast natychmiastowej pomocy.

Przy zwykłym katarze często wystarczą czas, nawilżanie i oczyszczanie nosa. Jeśli jednak niedrożność nie ustępuje, nie warto bez końca ratować się kolejnymi dawkami kropli. Ważniejsze jest ustalenie przyczyny problemu.