Nie maseczki były problemem. Wirusy podróżowały po budynku ukrytą drogą

Pandemia COVID-19 mocno zmieniła sposób myślenia o bezpieczeństwie w zamkniętych przestrzeniach. Dyskutowano o maseczkach, dystansie i dezynfekcji. Znacznie rzadziej uwagę kierowano na instalacje ukryte w ścianach budynków.

W badaniu opublikowanym na łamach czasopisma "PLOS One" opisano przypadek siedmiopiętrowego budynku w hiszpańskim mieście Santander. Do zdarzenia doszło latem 2020 roku, gdy po lockdownie liczba zakażeń w regionie była już niewielka. Po wykryciu SARS-CoV-2 u mieszkańca trzeciego piętra cały budynek ponownie objęto restrykcjami. Niedługo później zakażenie potwierdzono jednak u kolejnych 15 osób. Mieszkały w czterech lokalach położonych dokładnie jeden nad drugim.

To zwróciło uwagę badaczy. Podejrzenia szybko padły na wspólny pion wentylacyjny łączący łazienki mieszkań. Jednym z autorów analizy był inżynier David Higuera, który sam mieszkał w tym budynku. Już na początku zauważył, że układ zakażeń wygląda nietypowo. Historia przypomina nieco okoliczności, w jakich ten pacjent zaczął pandemię COVID-19 w Polsce, a wspomnienia lekarza z izolatki obiegły wtedy media. Zespół postanowił więc sprawdzić przepływ powietrza, różnice ciśnienia i sposób działania wentylacji.

Badacze przeprowadzili kilka eksperymentów. W jednym z pustych mieszkań monitorowano poziom dwutlenku węgla. Teoretycznie jego stężenie powinno pozostawać niskie – w środku nikt przecież nie przebywał. Stało się inaczej. Pomieszczenie zaczęło stopniowo wypełniać się CO2 pochodzącym z innych lokali. Autorzy badania porównali to zjawisko do sytuacji, "jakby w pokoju był duch".

Dlaczego jednak tak się działo? Analiza wykazała, że stary system wentylacyjny działał dzięki tzw. efektowi kominowemu. Powietrze miało unosić się pionowymi szybami i wydostawać przez dach. Problem pojawiał się przy zmianach temperatury i ciśnienia. W takich warunkach przepływ potrafił się odwrócić. W praktyce oznaczało to jedno. Powietrze z jednego mieszkania mogło wracać do innego przez kratki wentylacyjne.

Na tym nie koniec. Badanie pokazało, że włączenie okapu kuchennego mogło dodatkowo zasysać powietrze z sąsiednich mieszkań. Według autorów już parę chwil wystarczyło, by znaczna część powietrza z jednej łazienki była przeciągana do innego lokalu.

To właśnie dlatego uznano wspólny pion wentylacyjny za najbardziej prawdopodobną drogę rozprzestrzeniania się wirusa. I nie chodzi wyłącznie o COVID-19. W podobny sposób mogą przenosić się także inne choroby zakaźne rozchodzące się drogą powietrzną, takie jak grypa, która szaleje, a sezon zachorowań powinien już minąć lub odra.

Po zakończeniu pandemii Higuera zamontował w swojej łazience wentylator wyposażony w klapę zapobiegającą cofaniu powietrza. Jak zaznaczono w publikacji, później nikt z jego rodziny nie zachorował. Skutki przebytych infekcji mogą zresztą ciągnąć się latami – pokazuje to choćby przykład tego, jak mgła mózgowa czy alzheimer to plaga problemów z pamięcią u młodych Polaków, o której coraz głośniej mówią lekarze po pandemii.

Eksperci przypominają, że podobne sytuacje miały już miejsce wcześniej. Chodzi dokładniej o przypadek z 2003 r. Wtedy też, podczas epidemii SARS, w Hongkongu wirus rozprzestrzenił się w wieżowcu właśnie przez system kanalizacyjno-wentylacyjny. Zachorowało ponad 300 osób, a 42 zmarły.

Choć rozwiązanie opisane w hiszpańskim badaniu występuje głównie w starszych budynkach, problem może być znacznie szerszy. Podobne systemy nadal działają w wielu krajach. Jest to o tyle ważne, że w Europie lawinowo wzrasta liczba zakażeń odrą, a najwięcej choruje dzieci – a właśnie ten wirus należy do najbardziej zaraźliwych patogenów rozprzestrzeniających się drogą powietrzną.

Zdaniem autorów ryzyko nie ogranicza się wyłącznie do bloków mieszkalnych. Dotyczy także hoteli, biurowców czy statków wycieczkowych – wszędzie tam, gdzie powietrze krąży wspólnymi kanałami. Dlatego autorzy badania apelują o modernizację starszych budynków i większą uwagę poświęcaną jakości wentylacji. Ich zdaniem pandemia pokazała, że kwestie przepływu powietrza przez lata pozostawały na marginesie dyskusji o bezpieczeństwie.

Warto pamiętać, że stan techniczny mieszkań i problemy z instalacjami to wciąż codzienność wielu Polaków – pokazuje to choćby sytuacja, gdy mamy zalany dom lub mieszkanie i co robić, ile trwa osuszanie pomieszczenia staje się palącym pytaniem dla setek rodzin.

Dziś wiadomo już, że w zamkniętych pomieszczeniach nie wszystko zależy od dystansu i zamkniętych drzwi. Czasem zagrożenie może znajdować się tam, gdzie na co dzień nikt nie zagląda – w ścianach i kanałach wentylacyjnych.