Jedno zdjęcie jedzenia i zaczyna się dziać w głowie. Kluczowa zależność odkryta

I nie chodzi tylko o jedzenie. W tle pojawia się presja dotycząca wyglądu. Od lat mówi się o wpływie mediów społecznościowych na samoocenę. Dziś jednak badacze patrzą szerzej. Analizują, jak internetowe treści wpływają na procesy poznawcze – także na to, jak odbieramy czas i bodźce.

Badanie opublikowane w "Scientific Reports" dotyczyło reakcji nastolatek na zdjęcia jedzenia o różnej kaloryczności. Naukowców interesowały zarówno emocje, jak i wpływ tych obrazów na percepcję czasu. W eksperymencie wzięło udział 55 uczennic szkoły średniej we Francji. W ramach zadania komputerowego oceniały one czas ekspozycji kolejnych fotografii. Wśród nich znalazły się produkty lekkie oraz wyraźnie bardziej kaloryczne.

Rezultaty okazały się jednoznaczne. Zdjęcia wysokokalorycznych potraw były oceniane jako widoczne na ekranie dłużej, niż faktycznie trwała ekspozycja. Uczestniczki systematycznie zawyżały czas kontaktu z tego typu obrazami. Nie oznacza to jednak, że gorzej radziły sobie z oceną czasu w ogóle. Zmiana dotyczyła wyłącznie określonej kategorii bodźców.

Najbardziej interesujące wyniki pojawiły się po zestawieniu danych z odpowiedziami dotyczącymi wpływu mediów na postrzeganie własnego wyglądu. Naukowcy wykorzystali specjalny kwestionariusz pozwalający ocenić, w jakim stopniu uczestniczki przyswajają społeczne wzorce atrakcyjności. Wpisuje się to w szerszy obraz, w którym nastolatki nie akceptują swojego wyglądu i nieustannie mierzą się z medialnymi ideałami. Analiza pokazała wyraźną zależność. Im silniej dziewczęta odczuwały presję związaną ze szczupłą sylwetką i medialnymi ideałami piękna, tym mocniej przeceniały czas oglądania wysokokalorycznych produktów. Zdaniem autorów badania takie obrazy mogą mieć dla części nastolatek szczególny ciężar emocjonalny. Z jednej strony przyciągają uwagę, z drugiej mogą wywoływać niepokój związany z wagą lub wyglądem. Tego rodzaju napięcie emocjonalne może sprawiać, że mózg interpretuje kontakt z bodźcem jako trwający dłużej.

Badacze sprawdzili też tzw. docenianie ciała. To akceptacja własnego wyglądu, troska o zdrowie i szacunek wobec ciała – niezależnie od trendów. Wyniki były interesujące. Osoby z wyższym poziomem tej postawy rzadziej wykazywały zniekształcenie percepcji czasu. Nie wszystkie analizy potwierdzały to w równym stopniu, ale kierunek był wyraźny. Możliwe, że działa tu mechanizm ochronny. Lepsza relacja z ciałem osłabia wpływ presji społecznej. A to pokazuje, że samoocena może wpływać również na sposób przetwarzania codziennych bodźców, nie tylko na nastrój.

Dojrzewanie to czas porównań i szukania akceptacji. Rówieśnicy mają wtedy większy wpływ niż kiedykolwiek. W mediach społecznościowych presja wyglądu jest stałym tłem. Od lat wiadomo, że kontakt z wyidealizowanymi obrazami może obniżać samoocenę i zwiększać niezadowolenie z własnego ciała. Czasem wiąże się też z niekorzystnymi nawykami żywieniowymi. Nowe wyniki sugerują jednak, że skutki mogą być bardziej ukryte – obejmować nawet sposób, w jaki mózg przetwarza bodźce.

Autorzy podkreślają jednak, że badanie miało charakter pilotażowy. Objęło stosunkowo niewielką grupę uczennic z jednej prywatnej szkoły średniej we Francji. Z tego powodu wyników nie należy automatycznie odnosić do wszystkich nastolatków. Istotne jest również to, że naukowcy nie wpływali na poziom presji medialnej ani samooceny uczestniczek. Mierzyli jedynie istniejące różnice między nimi. Otrzymane dane pokazują więc zależność, ale nie pozwalają stwierdzić, że jeden czynnik bezpośrednio wywołuje drugi.

Mimo tych ograniczeń badanie dostarcza interesujących obserwacji dotyczących relacji między jedzeniem, emocjami i wpływem mediów. Pokazuje też, że obrazy obecne w codziennym życiu młodych ludzi mogą oddziaływać na umysł w sposób znacznie bardziej złożony, niż sugerowałaby intuicja.