Oglądanie zaćmienia Słońca może uszkodzić wzrok. Okulistka ostrzega

Częściowe zaćmienie Słońca nie daje oczom żadnej taryfy ulgowej. Promieniowanie nadal dociera do siatkówki i może ją uszkodzić. Bezpieczna obserwacja wymaga więc odpowiednich filtrów. Okulistka wyjaśnia, na co zwrócić uwagę przy ich wyborze i dlaczego okulary przeciwsłoneczne nie zapewniają wystarczającej ochrony.

Patrzenie bezpośrednio na Słońce bez odpowiedniej ochrony może trwale uszkodzić wzrok. Jak podkreśla dr n. med. Violetta Tomczyk-Dorożyńska, specjalistka okulistyki z OKO-TEST w Olkuszu i Nowym Targu, nawet krótka ekspozycja na intensywne światło słoneczne może mieć poważne konsekwencje.

Docierające do oka promieniowanie może uszkodzić siatkówkę. Problem pojawia się zwłaszcza wtedy, gdy uszkodzona zostaje plamka żółta. To ona odpowiada za ostre widzenie centralne. Jej uszkodzenie może sprawić, że obraz zacznie się rozmazywać lub zmieni swój kształt. W centrum pola widzenia może pojawić się również ciemna plama. Co więcej, pierwsze chwile po spojrzeniu na Słońce mogą być zwodnicze. Nie musi pojawić się ból, pieczenie ani inne ostrzeżenie ze strony oka. Objawy mogą wystąpić dopiero później, gdy światło zdąży już uszkodzić siatkówkę.

Dlaczego to takie istotne? Patrzenie na Słońce bez ochrony nie kończy się wyłącznie chwilowym oślepieniem. Może dojść do nieodwracalnego uszkodzenia fotoreceptorów, a w konsekwencji do tzw. ślepoty centralnej. W polu widzenia pozostaje wtedy czarna plama. Zniszczonych fotoreceptorów nie można po prostu odbudować za pomocą leków. Nie ma też zabiegu, który pozwoliłby przywrócić je do prawidłowego działania.

Ryzyko nie jest więc warte kilku sekund obserwacji bez zabezpieczenia. Zaćmienie szybko się kończy. Uszkodzenia wzroku mogą jednak pozostać na długo.

Ciemne okulary mogą sprawić, że wydaje się, iż problem został rozwiązany. Tak jednak nie jest. Zwykłe okulary nie zapewniają siatkówce ochrony potrzebnej podczas bezpośredniego patrzenia na Słońce.

Nie warto też zastępować ich tym, co akurat mamy w domu. Przydymione szkło, klisza fotograficzna czy płyta CD nie są bezpiecznymi filtrami. Ciemniejszy obraz nie oznacza, że materiał zatrzymuje szkodliwe promieniowanie. Słońce można obserwować bezpośrednio tylko przez specjalistyczny filtr. Powinien on spełniać normę bezpieczeństwa ISO 12312-2 i pochodzić od zaufanego producenta.

Niebezpieczne mogą okazać się także urządzenia optyczne. Lornetka, teleskop ani aparat fotograficzny nie stanowią ochrony przed Słońcem. Skupione przez ich układ optyczny światło trafia na siatkówkę ze znacznie większą energią. Wystarczy krótka chwila, by doszło do jej uszkodzenia.

Teleskopu ani lornetki nie wolno kierować na Słońce bez specjalnego filtra. Musi on być dopasowany do danego urządzenia i znajdować się przed jego układem optycznym. Założenie filtra na okulary obserwatora nie zapewnia bezpieczeństwa. Nie wystarczą również zwykłe okulary przeciwsłoneczne.

Nie mamy certyfikowanego filtra? Lepiej nie patrzeć wtedy bezpośrednio na Słońce. Domowe sposoby ochrony wzroku nie są warte ryzyka, nawet jeśli chcemy zobaczyć zaćmienie tylko przez kilka sekund.

Zjawisko można za to bezpiecznie śledzić podczas transmisji telewizyjnej lub internetowej. Można też oglądać je na ekranie smartfona czy komputera. Taka forma obserwacji nie daje oczywiście tego samego wrażenia co patrzenie w niebo, ale pozwala zobaczyć zaćmienie bez narażania wzroku.

Bezpośrednia obserwacja zaćmienia wymaga odpowiedniego filtra słonecznego. Nie wystarczy materiał, który tylko przyciemnia obraz. Jeśli nie mamy pewności, że filtr jest przeznaczony do oglądania Słońca, nie powinniśmy przez niego patrzeć.