Po 30 godzinach bez snu wsiedli na rower. Efekt zaskoczył badaczy

Nie oznacza to oczywiście, że ćwiczenia mogą zastąpić sen. Naukowcy sprawdzili jedynie, czy aktywność fizyczna może częściowo ochronić pamięć przed konsekwencjami niedoboru snu w sytuacji, gdy nie da się ich już uniknąć.

Badanie opublikowane w "Proceedings of the National Academy of Sciences" objęło 54 zdrowych dorosłych w wieku od 18 do 35 lat. Uczestnicy pozostawali bez snu przez 30 godzin, a następnie zostali podzieleni na trzy grupy.

Pierwsza przez 20 minut ćwiczyła na rowerze stacjonarnym z umiarkowaną do wysokiej intensywnością. Druga mogła uciąć sobie 90-minutową drzemkę. Osoby z grupy kontrolnej przez 20 minut siedziały na rowerze, ale nie wykonywały ćwiczeń. Następnie badanym pokazano 150 obrazów, a aktywność ich mózgu monitorowano za pomocą EEG. Trzy dni później, gdy zdążyli już odzyskać siły po niedoborze snu, przeprowadzono test pamięci.

Wyniki były zaskakujące. Osoby ćwiczące prawidłowo rozpoznały 56 proc. obrazów, a uczestnicy, którzy spali, 57 proc. W grupie kontrolnej wynik wyniósł 46 proc. Oznacza to, że zarówno krótki trening, jak i drzemka wiązały się z wyraźnie lepszym zapamiętywaniem. Dr Leana Wen, lekarka medycyny ratunkowej i ekspertka CNN ds. zdrowia i dobrostanu, zwraca jednak uwagę na istotną różnicę. Drzemka zmniejszała odczuwane zmęczenie, natomiast ćwiczący czuli się podobnie zmęczeni jak osoby z grupy kontrolnej. Mimo to ich pamięć działała znacznie sprawniej.

Skąd taki efekt? Żeby to zrozumieć, warto wiedzieć, co dzieje się z człowiekiem po nieprzespanej nocy. Według Wen niedobór snu utrudnia mózgowi kodowanie nowych informacji. Po wielu godzinach czuwania rośnie tzw. presja snu, a procesy neuronalne odpowiedzialne za tworzenie wspomnień stają się mniej wydajne. Zapisy EEG sugerowały, że ćwiczenia pomagały częściowo ograniczyć te zaburzenia. Zamiast zmniejszać samą potrzebę snu, mogły sprawiać, że mózg skuteczniej wykorzystywał dostępne zasoby poznawcze.

To wpisuje się w coraz popularniejszą koncepcję tzw. przekąsek ruchowych, czyli krótkich serii aktywności fizycznej. Nie musi to być pełny trening. Szybki marsz, wejście po schodach czy kilka minut intensywniejszego ruchu również mogą podnieść tętno i przynieść korzyści zdrowotne. Trzeba jednak zachować proporcje. Badanie nie wykazało, że ćwiczenia przywracają wszystkie zdolności osłabione przez brak snu. Nie wiadomo też, czy taki sam efekt wystąpiłby u osób starszych, przewlekle niewyspanych albo przy innym rodzaju aktywności. A to istotne pytanie, bo prawie co drugi Polak ma kłopoty ze snem.

Najważniejszy wniosek pozostaje prosty – trening nie zastąpi snu. Sen to więcej niż luksus – jest potrzebny m.in. do prawidłowego funkcjonowania mózgu, procesów metabolicznych i odporności. Jeśli mamy możliwość odpoczynku, to właśnie jego powinniśmy szukać w pierwszej kolejności.

Drzemka w ciągu dnia może być dobrym rozwiązaniem, gdy nocą nie udało się przespać wystarczająco długo. Jeśli jednak nie mamy takiej możliwości, przed zadaniami wymagającymi uczenia się lub zapamiętywania można spróbować krótkiej aktywności aerobowej. Szybki spacer, schody czy kilkanaście minut na rowerze stacjonarnym mogą być rozsądnym sposobem na chwilowe wsparcie pamięci. Pomocna może być także kofeina, która przejściowo zwiększa czujność. Nie usuwa jednak skutków niewyspania. Warto również pamiętać o regularnym jedzeniu i nawodnieniu, a alkoholu lepiej unikać, ponieważ dodatkowo pogarsza czujność i ocenę sytuacji.

I jest jeszcze jedna ważna granica. Nawet jeśli krótki trening poprawia działanie pamięci, nie sprawia, że prowadzenie samochodu czy wykonywanie niebezpiecznych zadań w stanie silnego niewyspania staje się bezpieczne. W takich sytuacjach najlepszym rozwiązaniem nadal pozostaje sen.