Instagramowy profil nie musi wiele mówić o tym, co naprawdę przeżywa jego właściciel. Okazuje się jednak, że pewne wskazówki można znaleźć w samej aktywności na platformie. Zespół badaczy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego wykazał, że publikowane treści, język i sposób korzystania z serwisu pomagają rozpoznać osoby silniej odczuwające samotność.
Psychologowie od dawna przyglądają się mediom społecznościowym. Nie bez powodu: z jednej strony pozwalają utrzymywać kontakty, z drugiej nie chronią przed poczuciem wyobcowania. W najnowszym badaniu uwagę zwróciły nie tylko publikowane zdjęcia i ich opisy. Znaczenie miało również to, kiedy użytkownicy pojawiali się w serwisie i jak reagowali na aktywność innych.
Samotność ma różne oblicza. Naukowcy wyróżniają dwa jej rodzaje
Nie trzeba być singlem albo singielką, by doświadczać samotności, a ta dotyka coraz więcej osób. Nawet częste kontakty z rodziną i znajomymi nie gwarantują poczucia bliskości. Psychologowie rozróżniają dwa wymiary tego zjawiska.
Samotność emocjonalna pojawia się, gdy brakuje nam zaufanej osoby, której możemy powierzyć swoje troski i z którą łączy nas głębsza relacja. Liczba znajomych nie ma tu większego znaczenia. Samotność społeczna wygląda inaczej. To poczucie, że nie pasujemy do otoczenia, jesteśmy na marginesie grupy lub nie należymy do żadnej społeczności. Można mieć partnera i przyjaciół, a mimo to odczuwać wykluczenie.
Samo otaczanie się ludźmi nie zawsze rozwiązuje problem samotności. Prof. Piotr Winkielman z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego zwraca uwagę, że przy braku kontaktów społecznych pomocne mogą być częstsze spotkania. Jeśli jednak człowiekowi doskwiera brak bliskiej relacji, potrzebuje przede wszystkim zaufania i zrozumienia.
Ma to znaczenie także dla zdrowia. Wcześniejsze badania wykazały związek samotności, szczególnie emocjonalnej, z depresją i zaburzeniami lękowymi. Samotność nie siedzi tylko w głowie – długotrwała izolacja może ponadto pogarszać kondycję fizyczną i zwiększać ryzyko przedwczesnej śmierci.
Późne publikowanie i negatywny język. Instagram może zdradzać o tobie więcej, niż myślisz
Zespół z UC San Diego postanowił sprawdzić, czy samotność emocjonalna i społeczna znajdują odzwierciedlenie w zachowaniach internetowych. W badaniu uczestniczyło 415 studentów, którzy zgodzili się przekazać naukowcom archiwa swoich kont na Instagramie. Analizie poddano zdjęcia, opisy, komentarze, polubienia i inne dane dotyczące aktywności na platformie.
W przypadku osób odczuwających samotność emocjonalną uwagę zwracała przede wszystkim pora publikowania. Częściej zamieszczały posty późną nocą, zwłaszcza między godz. 23 a 5. Ich opisy zawierały więcej negatywnie nacechowanych słów, a na zdjęciach profilowych częściej pojawiały się miny kojarzone ze smutkiem lub gniewem. Badacze zauważyli również charakterystyczne różnice w języku. Osoby deklarujące większą samotność częściej używały form czasu przeszłego, takich jak "było" czy "miałem". Może to wskazywać na częstsze wracanie myślami do minionych wydarzeń. W ich wpisach pojawiało się też więcej odniesień do rodziny i przyjaciół. Naukowcy przypuszczają, że takie słownictwo może odzwierciedlać tęsknotę za bliskimi relacjami.
U osób zmagających się z samotnością społeczną wzorzec wyglądał inaczej. Rzadziej reagowały na wpisy innych użytkowników, zostawiały mniej polubień i komentarzy. Ich aktywność spadała również w weekendy. W publikowanych tekstach badacze odnotowali mniej słów związanych z troską, wdzięcznością i komunikacją. Wśród przykładów znalazły się określenia takie jak "dziękuję", "dbać", "powiedział" czy "mówić". Był też element wspólny dla obu grup: mniejsza liczba zdjęć przedstawiających ludzkie twarze. Analiza fotografii profilowych przyniosła jeszcze jedną obserwację. Osoby deklarujące większą samotność społeczną częściej ustawiały głowę pod kątem skierowanym ku górze, zamiast patrzeć bezpośrednio w obiektyw.
Nie należy jednak traktować pojedynczych zachowań jako dowodu na czyjąś samotność. Nocne publikowanie, ograniczona liczba komentarzy czy brak zdjęć własnej twarzy same w sobie niczego nie przesądzają. Wnioski pojawiały się dopiero po zestawieniu wielu wskaźników i odniesieniu ich do deklaracji uczestników.
Zobacz także
Instagram może wykrywać samotność. Jest jednak ważne ograniczenie
Badanie opublikowane w czasopiśmie "npj Mental Health Research" wyróżniało się szerokim zakresem analizowanych danych. Ponad 60 proc. uczestników korzystało z prywatnych kont, a naukowcy nie ograniczyli się do treści widocznych dla wszystkich. Studenci samodzielnie pobrali archiwa swoich profili i przekazali je zespołowi badawczemu.
Do wyszukiwania powtarzających się zależności wykorzystano uczenie maszynowe. Algorytmy analizowały zdjęcia, teksty i zachowania użytkowników. Następnie uzyskane wyniki porównano z odpowiedziami z uznanych kwestionariuszy mierzących poczucie samotności. Okazało się, że aktywność na Instagramie pozwalała z umiarkowaną dokładnością przewidywać, jak samotni czują się studenci. Znacznie trudniejsze było ustalenie, jakiego wsparcia mogą oczekiwać w prawdziwym życiu i do ilu osób zwróciliby się w trudnej sytuacji.
– Instagram dobrze oddaje to, jak samotni czują się ludzie, ale niekoniecznie to, do ilu osób mogą zwrócić się w prawdziwym życiu – wyjaśniła dr Sherry (Yueyi) Jiang, główna autorka badania, w rozmowie z Medical Xpress.
Ta różnica jest istotna. Liczne kontakty w serwisie nie muszą oznaczać, że ktoś ma wokół siebie osoby, na których rzeczywiście może polegać. Setki obserwujących nie zastąpią relacji, w której można otwarcie mówić o własnych problemach – dobrostan buduje się w relacjach, nie izolacji. Zdaniem badaczy podobne analizy mogłyby w przyszłości pomóc wcześniej wychwytywać sygnały świadczące o potrzebie wsparcia. Zainteresowane takim rozwiązaniem mogłyby być uczelnie, psychologowie i pracownicy ochrony zdrowia.
Prof. Winkielman przyrównał tę koncepcję do smartwatcha monitorującego pracę serca. Urządzenie może ostrzec przed niepokojącymi zmianami rytmu, a aktywność w mediach społecznościowych mogłaby kiedyś pełnić podobną funkcję w przypadku samotności. Ostrożność jest wskazana również przy interpretacji wyników. Nie wiadomo, czy podobne zależności występują poza grupą studentów. Badacze nie rozstrzygnęli też, czy to samotność wpływa na zachowania w sieci, czy korzystanie z Instagrama może dodatkowo pogłębiać izolację – podobne pytania wracają, gdy mowa o tym, że pokolenie Z ucieka od ludzi.
Pozostaje kwestia prywatności. Analizowanie osobistych zdjęć, komentarzy i aktywności wymagałoby świadomej zgody użytkowników oraz skutecznej ochrony ich danych. Łatwo też o błędną ocenę – tak jak wtedy, gdy psychologia na Instagramie sprowadza się do pochopnych diagnoz. Sam fakt, że ktoś rzadko publikuje zdjęcia lub nie komentuje wpisów znajomych, nie daje podstaw, by przypisywać mu problemy emocjonalne.
Media społecznościowe mogą być nieoczywistym źródłem informacji o naszym stanie psychicznym. Wiele zdradzają nie same fotografie, ale codzienne wpisy, język i częstotliwość aktywności.
Nie przegap żadnej ważnej wiadomości i obserwuj nas w Google News!