
Pięć dni restrykcyjnego jedzenia w miesiącu zamiast codziennego pilnowania kalorii? Dieta imitująca post przyciąga osoby, które chcą schudnąć bez ciągłego odmawiania sobie posiłków. Badania pokazują jednak, że jej przewaga nad tradycyjnym ograniczeniem kalorii wcale nie jest oczywista.
Utrata kilogramów nie musi oznaczać nieustannego pilnowania każdej porcji. Coraz większą uwagę przyciągają diety oparte na kilkudniowych okresach restrykcji, przeplatanych powrotem do mniej rygorystycznego odżywiania. Jedną z nich jest dieta imitująca post (FMD). Sprawdzamy, czy może być skuteczniejsza od tradycyjnego ograniczania kalorii.
Dieta imitująca post. Co dzieje się w organizmie?
Najważniejsza różnica między FMD (ang. Fasting-Mimicking Diet – dieta imitująca post) a CCR (ang. Continuous Calorie Restriction – ciągłe ograniczenie kaloryczne) dotyczy czasu trwania deficytu kalorycznego. W pierwszym przypadku mocne ograniczenia wprowadza się na pięć dni w miesiącu. Jadłospis opiera się wtedy głównie na produktach roślinnych i dostarcza znacznie mniej energii. CCR nie przewiduje takich przerw – deficyt utrzymuje się nieprzerwanie, każdego dnia. Pod wpływem FMD organizm ma przechodzić w stan metaboliczny zbliżony do tego, który pojawia się podczas postu. Towarzyszy temu m.in. ograniczenie aktywności szlaku mTOR oraz obniżenie poziomu IGF-1, regulującego wzrost i metabolizm komórek.
Badacze analizują również wpływ diety na autofagię. To naturalny proces, w którym komórki rozkładają i ponownie wykorzystują uszkodzone lub zbędne elementy. Nie wykazano jednak jednoznacznie, że FMD nasila autofagię u ludzi. W części badań zaobserwowano jedynie zmiany ekspresji genów związanych z tym mechanizmem. Podczas stosowania FMD organizm może również intensywniej wykorzystywać tłuszcz jako źródło energii. Sprzyja temu ketogeneza, czyli produkcja ciał ketonowych. Podobne zmiany mogą występować także przy tradycyjnym ograniczeniu kalorii.
FMD kontra liczenie kalorii. Która metoda skuteczniej pomaga schudnąć?
W badaniach nad FMD obserwowano spadek masy ciała, zmniejszenie obwodu talii i poprawę niektórych parametrów metabolicznych. Nie oznacza to jednak, że dieta jest skuteczniejsza od codziennego ograniczania kalorii.
W badaniu wzięło udział 46 zdrowych osób. Przez tydzień stosowały one jeden z dwóch roślinnych jadłospisów FMD, dostarczających około 850 kcal dziennie, lub należały do grupy kontrolnej. W obu wariantach diety odnotowano spadek masy ciała, ilości tkanki tłuszczowej i stężenia glukozy na czczo (o ok. 10 proc.). Obniżył się także poziom IGF-1. Dieta wysokobiałkowa przyniosła dodatkowo poprawę wyników dotyczących tłuszczu trzewnego i trójglicerydów.
Wyniki wyglądają obiecująco, ale badanie miało istotne ograniczenie. Naukowcy nie porównywali FMD z dietą opartą na stałym deficycie energetycznym. Nie można więc na tej podstawie stwierdzić, która metoda lepiej pomaga schudnąć.
W szerszych analizach badań nad FMD również obserwowano poprawę BMI, obwodu talii, poziomu glukozy i niektórych wskaźników związanych z insulinoopornością. Rezultaty nie były jednak jednakowe. Eksperymenty różniły się długością, składem diet i charakterystyką uczestników. Nie wszystkie zmiany parametrów lipidowych okazywały się istotne statystycznie.
Klasyczne ograniczenie kalorii także pozwala redukować masę ciała i poprawiać część czynników ryzyka metabolicznego. Sama ketogeneza czy zmiany markerów komórkowych nie oznaczają automatycznie większej utraty tłuszczu. Podobnie spadek szacowanego wieku biologicznego w niektórych badaniach nie dowodzi odwrócenia procesu starzenia ani wydłużenia życia.
Zobacz także
Czy FMD jest dla każdego? Korzyści i możliwe ryzyko
Okresowy charakter FMD może być atrakcyjny dla osób, którym trudno codziennie kontrolować kalorie. Pięć dni bardziej restrykcyjnego odżywiania może im odpowiadać bardziej niż stałe ograniczenia. Nie udowodniono jednak, że taki model łatwiej utrzymać na dłuższą metę. W badaniach odsetek osób rezygnujących z udziału wynosił od około 2,3 do 30 proc.
Problemem może być również utrata masy mięśniowej. Przy dużym deficycie organizm traci nie tylko tłuszcz, ale czasem także część masy beztłuszczowej. W krótkich badaniach nad FMD obserwowano spadek obu wartości. Nie wiadomo jednak, jaka część zmiany wynikała z utraty mięśni, a jaka ze zmian ilości wody w organizmie. Potrzebne są dłuższe obserwacje.
FMD badano także jako możliwe wsparcie leczenia onkologicznego. W eksperymencie z udziałem 131 kobiet z rakiem piersi analizowano połączenie diety z chemioterapią. W grupie stosującej FMD częściej obserwowano znaczącą lub całkowitą odpowiedź radiologiczną. Nie wykazano jednak istotnych różnic w toksyczności leczenia. Wynik nie oznacza, że dieta leczy nowotwory lub poprawia przeżywalność pacjentek.
FMD nie jest odpowiednia dla każdego. Ograniczenie kalorii może doprowadzić do spadków poziomu cukru, osłabienia i zawrotów głowy. Ryzyko jest szczególnie istotne u osób przyjmujących leki przeciwcukrzycowe, które mogą wymagać zmiany dawkowania. Przed rozpoczęciem takiego jadłospisu poradę lekarza powinny uzyskać również osoby przewlekle chore oraz zmagające się z zaburzeniami metabolicznymi lub hormonalnymi. Z diety powinny zrezygnować kobiety w ciąży i karmiące piersią, a także osoby z zaburzeniami odżywiania.
Którą metodę wybrać? Obecne badania nie wskazują bezsprzecznego zwycięzcy. FMD może być alternatywą dla osób, którym odpowiada okresowy model restrykcji, ale nie wykazano jej przewagi nad ciągłym deficytem kalorycznym. W odchudzaniu nadal najważniejsze pozostają ilość dostarczanej energii, jakość posiłków i możliwość utrzymania wybranego sposobu żywienia przez dłuższy czas.


