
Lawenda, świeżo skoszona trawa czy aromat kawy potrafią przywołać wspomnienia sprzed lat. Czy pomagają też zapamiętywać nowe informacje? Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles sprawdzili, jak lawenda wpływa na pamięć. Wyniki okazały się niejednoznaczne.
Węch jest silnie powiązany z pamięcią i emocjami. Znajomy aromat potrafi przywołać wakacje z dzieciństwa czy dom dziadków. Układ węchowy łączy się bowiem z obszarami mózgu odpowiedzialnymi za przetwarzanie wspomnień. Naukowcy sprawdzają, czy tę zależność można wykorzystać do wspierania pamięci seniorów.
Lawenda miała poprawić pamięć. Eksperyment przyniósł zaskakujące wyniki
W eksperymencie UCLA wzięły udział zdrowe osoby w różnym wieku. Część zadań wykonywały w pomieszczeniu pachnącym lawendą, pozostałe – bez dodatkowego aromatu. Uczestnicy oglądali ilustracje codziennych przedmiotów, m.in. suszarki i pomidora. Niektóre różniły się tylko detalami. Później badacze pokazali im wcześniejsze obrazy oraz nowe lub zmodyfikowane, np. suszarkę w innym kolorze. Badani musieli rozpoznać przedmioty i ocenić, czy widzieli je wcześniej w identycznej postaci. Dzięki temu sprawdzono pamięć ogólną i zapamiętywanie szczegółów.
Wyniki nie potwierdziły, że sama obecność lawendy poprawia pamięć. Ani młodsi, ani starsi uczestnicy nie osiągali lepszych rezultatów tylko dzięki aromatowi. Seniorzy mieli za to większe trudności z odtwarzaniem szczegółów ilustracji.
Nie sam zapach, lecz moment jego pojawienia się. To zwróciło uwagę badaczy
Ciekawszy wynik dotyczył chwili kontaktu z lawendą. Starsi uczestnicy, którzy poczuli jej aromat już podczas pierwszej fazy nauki, później dokładniej przypominali sobie oglądane przedmioty niż osoby, które zetknęły się z zapachem dopiero w drugiej części eksperymentu. W młodszej grupie podobnej zależności nie zaobserwowano.
Badacze przypuszczają, że u seniorów znaczenie może mieć nowość bodźca. Zapach obecny podczas uczenia się mógł pomóc powiązać informacje z konkretnym doświadczeniem (wcześniejsze badania sugerowały też, że zapach róż podczas snu usprawnia pamięć). Nie musi to oznaczać, że lawenda ma wyjątkowe właściwości. Istotne może być samo pojawienie się dodatkowego elementu w otoczeniu. Nie bez znaczenia okazało się także to, jak seniorzy odbierali zapach. Lepsze wyniki osiągały osoby, którym aromat przypadł do gustu i które miały mniej problemów z węchem. Jak zauważa Stephanie Leal z UCLA, odpowiednio dobrane bodźce mogą wspierać proces uczenia się w starszym wieku.
Wyniki opublikowano we "Frontiers in Aging Neuroscience". Nie dowodzą jednak, że rozpylanie olejków eterycznych samo w sobie poprawia pamięć ani że efekt utrzymuje się w codziennym życiu.
Zobacz także
Węch a choroba Alzheimera. Czy zapachy mogą pomóc chronić mózg?
Pogorszenie zdolności rozpoznawania zapachów bywa obserwowane u osób z chorobami neurodegeneracyjnymi, w tym z chorobą Alzheimera. U części chorych problemy z identyfikowaniem aromatów pojawiają się przed wyraźnymi trudnościami z pamięcią. Na tej obserwacji opierał się m.in. test, w którym wykorzystano masło orzechowe w diagnostyce alzheimera. Badacze sprawdzają, czy może to pomóc rozpoznawać wczesne zaburzenia poznawcze. To ważne zwłaszcza teraz, gdy pojawił się lek na wczesne objawy choroby Alzheimera.
Słabszy węch nie oznacza jednak automatycznie choroby Alzheimera. Może być skutkiem infekcji, problemów z nosem i zatokami albo naturalnych zmian związanych z wiekiem. Nie jest samodzielnym narzędziem diagnostycznym. Badanie z lawendą nie jest też dowodem na skuteczność aromaterapii. Pokazuje jedynie, że zapach może mieć związek z uczeniem się. Nie wiadomo natomiast, czy podobny mechanizm działa w zwykłych warunkach. Nie ma też dowodów, że olejki eteryczne chronią przed demencją.
Zapachy są związane ze wspomnieniami, ale przyjemny aromat nie gwarantuje lepszej pamięci. Lepiej udokumentowane jest choćby to, że krótki trening poprawia pamięć. Dalszych badań wymaga zwłaszcza wpływ nowych bodźców na uczenie się osób starszych.


