Sauna wpływa na organizmy inaczej. Różnice między płciami zaskakują najmocniej

Coraz więcej osób traktuje kontakt z ekstremalnymi temperaturami jak element stylu życia – od morsowania po regularne saunowanie. Za trendami idą badania, które próbują odpowiedzieć na pytanie: co tak naprawdę dzieje się w naszym ciele?

Zanurzenie w zimnej wodzie działa na organizm podobnie jak intensywny wysiłek fizyczny. To nagły stres, który uruchamia układ współczulny – odpowiedzialny za reakcję "walcz albo uciekaj". Efekt? Zwężenie naczyń krwionośnych, przyspieszenie tętna i wzrost ciśnienia.

W tym samym czasie mózg, a dokładniej podwzgórze, zaczyna sterować gospodarką cieplną. Wydzielane są hormony stresu, takie jak adrenalina i noradrenalina, które podkręcają metabolizm. Organizm próbuje się ogrzać, m.in. poprzez dreszcze i aktywację brunatnej tkanki tłuszczowej, odpowiedzialnej za produkcję ciepła.

Brzmi imponująco, ale naukowcy studzą emocje, bowiem z niedawnych badań opublikowanych w "International Journal of Circumpolar Health" wynika, że efekty metaboliczne są różne w zależności od osoby, a wyniki badań nie zawsze są spójne.

Zimne kąpiele mogą wpływać na układ odpornościowy – obserwuje się zmiany w poziomie cząsteczek zapalnych i komórek odpornościowych. Jednak część tych reakcji to raczej krótkotrwała odpowiedź na stres niż trwałe wzmocnienie organizmu.

Jednocześnie zimno może działać jak naturalny "boost" dla mózgu. Wzrost poziomu katecholamin poprawia koncentrację, czujność i nastrój. Pojawiają się też dane sugerujące, że ekspozycja na zimno wspiera procesy chroniące neurony. Ale jest też druga strona medalu – zbyt długie lub intensywne wychłodzenie może pogarszać pamięć, uwagę i czas reakcji.

W przeciwieństwie do zimna, wysoka temperatura działa rozkurczowo. Naczynia krwionośne się rozszerzają, a krew przepływa szybciej przez skórę, oddając ciepło. To odciąża układ krążenia i poprawia funkcjonowanie śródbłonka, czyli wewnętrznej warstwy naczyń.

Sauna sprzyja także produkcji tlenku azotu, czyli związku, który obniża ciśnienie krwi i wspiera tworzenie nowych naczyń. Do tego dochodzi wzrost aktywności białek chroniących komórki przed stresem oksydacyjnym. Nie bez powodu sportowcy korzystają z sauny po treningu – pomaga w regeneracji i adaptacji organizmu do wysiłku.

Choć ogólne korzyści z zimna i ciepła są podobne dla obu płci, mechanizmy działania potrafią się różnić.

Badania z 2021 r. opublikowane na łamach "Temperature: Multidisciplinary Biomedical Journal" pokazują, że u kobiet większą rolę odgrywa izolacja cieplna – organizm skuteczniej zatrzymuje ciepło, m.in. dzięki innej dystrybucji tkanki tłuszczowej. Hormony, takie jak estrogen i progesteron, dodatkowo wpływają na regulację temperatury i pracę naczyń krwionośnych.

Z kolei u mężczyzn badania wykazały, że częściej obserwuje się intensywniejszą produkcję ciepła, np. poprzez dreszcze, oraz większy przepływ krwi przez skórę podczas ekspozycji na wysoką temperaturę. Różnice widać także w saunie – kobiety mają tendencję do intensywniejszego pocenia się (więcej aktywnych gruczołów potowych), a mężczyźni efektywniej oddają ciepło dzięki zwiększonemu przepływowi krwi.

Nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Zarówno zimno, jak i ciepło mogą przynosić korzyści, od poprawy metabolizmu po wsparcie układu krążenia. Kluczowe są jednak warunki, takie jak:

Co istotne, kobiety mogą osiągać podobne efekty przy łagodniejszej ekspozycji na zimno niż mężczyźni. To pokazuje, że "więcej" nie zawsze znaczy "lepiej".

Eksperci podkreślają, że przyszłość terapii termicznych leży w personalizacji. Wciąż brakuje badań uwzględniających różnice płciowe czy wpływ cyklu hormonalnego u kobiet.

Na dziś jedno jest pewne – zarówno morsowanie, jak i sauna mogą być wartościowym elementem dbania o zdrowie, pod warunkiem, że są stosowane rozsądnie i dopasowane do konkretnej osoby. Bo choć temperatura jest ta sama, organizmy reagują na nią zupełnie inaczej.